vergi politikaları

ADİL VERGİLENDİRİLME HAKKI…

Hukuk Devleti Olmadan Adil Vergilendirme Olmaz.

Anayasanın “Vergi Ödevi” başlıklı 73 üncü maddesine göre; “Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır.”

Anayasa metninde yer alan vergilemede adalet ilkesi ne ölçüde fiiliyata aktarılmıştır? Bu konuda hemen herkesin cevabı negatif tonda olacaktır.

Bir ülkedeki vergi adaleti, vergilendirmenin adil şekilde yapılması ülkenin hukuk devleti olması ile doğrudan ilişkilidir. Ülkelerin hukuk sistemleri, adalet anlayışı, insan haklarına, mükellef haklarına bakışı geliştikçe vergilendirme daha adil bir düzene doğru evrilmektedir. Dolayısıyla, hukuk sistemi ne kadar gelişmişse vergilendirmede adalet ilkesi de o kadar gelişir. Tam tersi de geçerlidir. Bir ülkede vergiler ne kadar adaletsiz, vergilendirme yetkisi ne kadar keyfi ise o ülkenin hukuk devleti olma açısından notunun çok düşük olacağını söylemek mümkündür.

Adil Vergilendirmede Türkiye’nin Durumu

Ülkemizin vergi yapısına, vergi uygulamaların baktığımızda vergilendirmede adalet ilkesine uyum açısından çok da iç açıcı bir noktada olmadığımızı apaçık görüyoruz.

Adil vergilendirilmiyoruz, çünkü;

-Vergi yapımız o kadar çarpık bir halde ki, toplam vergi gelirleri içerisinde dolaylı vergiler %65 civarında iken dolaysız vergiler %35’lerde kalmaktadır. Bu durum vergi sistemi gelişmiş ülkelerde tam tersidir. Vergi gelirleri içinde artan dolaylı vergi oranı vergi adaletsizliğini her geçen gün daha da artırmaktadır.

-Kaldı ki bizim dolaysız vergi tarafımız da adaletsiz. Çünkü gelir vergisinin yükü maaşlı çalışanın sırtında ve gelir vergisi tahsilatının çoğu stopajdan elde edilen gelirlerden oluşuyor. İndirim, istisna ve muafiyetlerde sosyal amaç çoğunlukla göz ardı ediliyor.

Hayatta kalma mücadelesi veren mükellefleri pandemide bile incelenmişiz. Hem de normal dönemlere göre daha fazla inceleme yapmışız. 2020 yılında toplam 145.202 adet vergi incelemesi gerçekleştirilmiştir. Buna göre 2020 yılındaki toplam vergi inceleme sayısı bir önceki yıla göre yüzde 13,07 artış göstermiştir. Birilerini inceleyerek 25 milyar vergi 40 milyar da vergi cezası ile cezalandırırken birilerini de incelemeyerek(!) ödüllendirmişiz.

-Asgari ücretten bile gelir vergisi alıp, birden fazla yerden maaş alan kamu görevlilerinden 1 lira dahi gelir vergisi almamış ve hatta vergi dilimine girmesinler diye özel düzenlemeler yapmışız.

-Bırakın çiftçiye destek vermeyi, verilecek destekten bile stopaj kesmişiz. Çiftçilerin vergilendirilmesinde bin yıl öncesindeki zihniyetin dahi gerisindeyiz.

-İşsiz için kurulan işsizlik sigortası fonundan işsiz kalan işçiye 2020 yılında 8,3 milyar ödenirken işverene teşvik olarak 18 milyar ödemişiz.

-Anayasamızın amir hükmü olan “Vergi Ödevi” başlıklı 73. Maddeyi (“Herkes mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür”) sistemimizde dikkate dahi almamışız. Hatta daha kötüsü yanlış anlamışız.

-Son 18 yılda 9 kez vergi affı getirip vergi sistemini allak bullak etmişiz. Vergisini verene eziyet vermeyene meziyet haline çevirmişiz. Bu ülkede arsızlık hep kazanmış.

-Vatandaşın vergisini ödediği bir hizmet için tekrar harç almış, harcını da ödediği bir işlem için ise döner sermaye bedeli almışız.

-Bazıları gri pasaport ile sadece 180 lira defter bedeli ödeyerek yurt dışına çıkarken, bazılarımız ise 5 yıllık bir pasaporta 1.265 lira harç ve defter bedeli ödemeye devam etmişiz.

-2003 yılında mevcut iktidar “acil eylem planında” TRT payını kaldıracağını vaat etmiş ama biz halk olarak o günden bu yana 20 milyar lira TRT payı ve bandrol ücreti ödemişiz.

-Pandemi süresince her yaştan, her kesimden, herkesin internete bu denli ihtiyaç duyduğu bir ortamda internet üzerinden alınan vergiyi düşürmek ya da sıfırlamak gerekirken biz bir de %33 zam yapmışız.

-KDV indirimlerini vatandaşın tenceresine koyacağı etinde, çocuğuna içereceği sütünde, ev hijyeninde kullandığı temizlik ürünlerinde değil; seyahat yasağı varken uçak biletinde, sokağa çıkma yasağı varken çilingir hizmetinde, lunapark kapalı iken giriş ücretinde indirim yapmışız. Pandemi döneminde bize has, garip vergi uygulamalarına imza atmışız.

-Alkol ve tütün ürünlerinde uygulanan vergi politikalarının toplum sağlığını korumak ile bir ilgisini bırakmamış hatta sadece gelir odaklı bir vergi politikası belirleyerek bu politikaları yaşam tarzına müdahale aracına dönüştürmüşüz.

Acı reçeteleri her daim olduğu gibi yine vatandaşa yazıp tatlı şurupları yöneticilere içirmişiz.

-Sermaye gelirini vergisel olarak koruduğumuz kadar emek gelirini maalesef hiç korumamışız.

-En son Roma döneminde görülen torba yasalarla vergi kanunları yapıp, bu kanunların toplumsal, sosyal, ekonomik hiçbir getirisini ve götürüsünü dikkate almamışız.

-Bir sabah uyanmış ve otomobilde ÖTV’nin artığını öğrenmişiz. Öngörülebilir olmayan, şeffaflıktan uzak, belirlilik ilkesinden kopuk vergi uygulamaları ile piyasayı, yatırımcıyı, tüketiciyi hiç düşünmemişiz. Otomobili halkın seyahat özgürlüğünün bir aracı olmaktan çıkarıp tekerlekli vergi dairesine dönüştürmüşüz.

-Bu ülkede vergi bilincinin artmasını hiç istememiş, gerçek demokrasiye ulaşmadaki vergi farkındalığını dikkate dahi almamışız.

-Vergiyi dolaylı vergilerden anestezik yollarla toplayıp sadece belli bir kesime aktararak gelir transferini zengini daha da zenginleştiren bir şekilde yapmışız.

-Son 15 yılda 543 milyar lira görev zararı yapmış bunun faturasını da halka ödetmişiz.

-Maaşlı çalışan vatandaşların gelir vergisi dilimlerini her yıl belirlenen yeniden değerleme oranı kadar artırmamış ve ortalama 5.000 lira brüt maaşlı çalışan bir vatandaştan yıllık 1.600 liraya yakın fazla vergi toplamışız. Ücretliye gizli vergi zammı yapmışız.

-Asgari geçim indirimini dahi yanlış uygulamış ve bugün net 2.825 lira alan bir asgari ücretliye de 270 lira AGİ vermiş, net 7.000 lira maaş alan bir kamu görevlisi veya özel sektör çalışana da 270 lira AGİ ödemişiz.

-Kimilerini muafiyet ve istisnalar ile vergi dışı tutup vergi dışı kalması gereken bazı gelirleri vergileme kapsamına alarak adaletsizliği iyice artırmışız. 2006 yılında toplam vergi gelirlerimizin %6’sı kadar vergi harcaması yaparken son yıllarda bu oranı %26’ya çıkarmışız. Böylece yasa ile vergi ödemekten kurtularak zenginleşen gruplar yaratmışız. Vergi harcamasının her kuruşunda 83 milyonun hakkı olduğunu unutmuşuz.

-Vergi kanunlarında bir kelime değiştirerek, bir rakam ile oynayarak birilerine inanılmaz avantajlar sağlarken geri kalan yükü kümesteki kazların sırtına yüklemişiz.

Kamuda tasarruf olmadan vergi yükü azalmaz demişiz. Kemer sıkılmalı demişiz. Ancak bu kemer sıkma işini yine sıkacak bir kemeri dahi olmayan dar gelirliye bırakmışız.

-Gerçek ihtiyaç sahiplerine yapılan yardımları sosyal devletin gereği olarak değil de iktidar partisinin lütfu gibi sunmuşuz.

-Elimizdeki vergi gücünü doğru kullanmayarak toplumdaki adalet duygusunu, rekabetçiliği, ekonomik gelişmeyi, adil gelir dağılımını, gerçek demokrasiyi ve çok daha fazlasını yok etmiş, etmeye de devam etmişiz.

-Halkça ödenen her şeyi hakça paylaşmayıp, adil bölüşmemişiz.

Maalesef ülkemizdeki vergi adaletsizliklerini yazmakla ya da saymakla bitirmemiz mümkün değildir.

Vatandaşın adil vergilendirme hakkı vardır. Herkes mali gücüne göre adil bir şekilde vergilendirilmelidir. Ödemesi gerekenden fazla vergi ödememelidir. Vergi harcamaları, indirim, istisna ve muafiyetler sosyal, ekonomik, çevresel amaçlarla kullanılmalıdır.

Adil vergilendirilme hakkı kendi kendine gelişmeyecektir. Vergilemede adalet, ödediğimiz vergilerin farkında olmak, sormak, sorgulamak, vergilerin peşine düşmekle mümkündür. Kimlerin vergi ödediği kadar kimlerin vergi ödemediğini de bilmek gerekir. En önemlisi ise ödediğimiz her kuruş verginin doğru yerlere, doğru şekilde harcanıp harcanmadığının hesabını sormaktır.

En az adil yargılanma hakkı kadar, adil vergilendirilme hakkı da mutlaka talep edilmelidir… Adil vergilendirme hakkı hukuk devletinin vazgeçilmezidir. Çünkü vergiler mülkiyet hakkınızı, eğitim hakkınızı, seyahat özgürlüğünüzü, haberleşme hakkınızı ve daha pek çoğunu doğrudan etkiler.

09.05.2020

Dr. Ozan BİNGÖL

Vergi Uzmanı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s