GENEL

Oyunuzun da Verginizin de Peşine Düşün!

“Temsilsiz vergi olmaz.” sözü çok eskilerden beri batı demokrasilerinin vazgeçilmez temel anayasal ilkelerinden biri olarak kabul edilmiştir. Hatta 1215 yılında ilk anayasal belge olarak yayımlanan “Magna Carta” da ilk olarak kralların iktidarları ve vergilendirme yetkileri ciddi anlamda sınırlandırılmıştır. Daha sonra 1789 Fransız ihtilali ve vergilendirme ile ilgili maddeler bizlere vergi ve demokrasi, vergi ve parlamento, vergi ve yasama aynı zamanda vergi ve oy ilişkilerinin de kaynağını göstermiştir.

Bugünlere gelmeden ilk olarak Osmanlı’da temsil ve vergi ilişkisinin dayanağını “senede-i ittifak” oluşturmaktadır. 1804 yılında imzalanan bu belge her ne kadar demokrasi kavramından uzak kalmış olsa da, o dönem için özellikle Ayan’lar (Osmanlılarda, bir kentin ileri gelenleri. 2-Osmanlılarda, XVIII. yüzyıldan bu yana illerin yönetiminde yetki kazanmış yerli kişiler) adına faydalı olduğu gözlemlenmiştir. Daha sonrasında ıslahat fermanı, kanuni esasiye ve benzeri bazı uygulamalar ile padişahın vergilendirme yetkileri her ne kadar kısıtlanmaya çalışılmış olsa da maalesef gerçek anlamda bir demokrasi kurulamamıştır. Hatta Osmanlı döneminde ortaya çıkan vergi kaynaklı isyanlar da göstermektedir ki o dönemlerde vergilendirme yetkisinin ne kadar sınırsız ve keyfi kullanılmış olduğunu. Halkın neredeyse padişahtan sonra en çok korktuğu ve çekindiği kişiler vergi memurları (mültezim, subaşı, tahsildar) olmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ile birlikte gerçek anlamda vergi ve demokrasi yasama düzleminde ilk kez ortaya çıkmıştır. Hatta şöyle ki 24 Nisan 1920 tarihinde yapılan TBMM toplantısında kabul edilen 1 nolu ilk kanun “Ağnam Resmi” dir. (ağnam, küçükbaş hayvanlardan alınan bir vergidir.) ve 28 şubat 1921 tarihli 1 nolu ilk resmi gazetede de yayımlanmıştır.

Gerçek demokrasinin ülkede gelişmesi için vergilendirme yetkisinin tamamen parlamento tarafından belirlenmesi, verginin kanunla konulup, kanunla değiştirilip, kanunla kaldırılması ve bu parlamentoyu, yani yasama organını, 18 yaşını doldurmuş ve temyiz kudretine sahip her vatandaşın oy kullanarak belirlemesi vergi-oy-demokrasi üçgeninin en temel gerekçelerindendir. Halkın seçme hakkını kullanarak yasama organına gönderdiği vekilleri marifetiyle vergi kanunları oluşmaktadır, oluşturulmaktadır.

Ancak bugün bağlı olduğumuz Anayasamızın 73. Maddesinde belirtildiği üzere, vergilemeye dair bazı muafiyet, istisna, indirim ve oranları belirleme yetkisinin yürütme organına (önceden bakanlar kurulu idi şimdi ise Cumhurbaşkanı) devredilmesi verginin yasallığını bozucu etki yaratmaktadır. Verginin kanuniliği ilkesinden öte vergi ve demokrasi ilişkisi hatta verginin yasama organının elinden çıkması dahi söz konusu olmaktadır. Yürütme organına verilen sınırsız veya sınırları belirsiz yetkiler vergi ve demokrasi, vergi ve oy hakkı ve temsilsiz vergi olmaz ilkelerini de bozucu etki yaratmaktadır.

Demokrasi, vergilemenin temel unsurlarını halkın seçtiği vekillerin yer aldığı parlamentoda yasama süreci içerisinde belirlenmesi gerektiğini ortaya koyar. Yani temsilsiz vergi olmaz, olmamalıdır. Kanun devleti olmak ile hukuk devleti olmakta işte bu noktada ayrışır. Kanun devletinde kanun yapılır, kanun vardır ancak uygulanması ya da uygulanmamasının bir müeyyidesi yoktur. Hukuk devletinde kanun vardır, uygulanır ya da zaten uygulanabilir kanun yapılır ve uygulanmamasının mutlaka bir müeyyidesi bulunmaktadır.

Sonuç olarak, yazımızından da anlaşılacağı üzere, oy, vergi ve demokrasi arasında çok sıkı bir bağ bulunmaktadır. Demokrasinin tecellisi için, verilen her bir oyun doğru adrese gittiğinden emin olunması kadar, her kuruş verginin de doğru şekilde kullanılıp kullanılmadığının takipçisi olmak gerekir. Bu nedenle oyunuzun da verginizin de peşine düşmediğiniz takdirde bu ülkeye gerçek demokrasi gelmesini beklemeyin. 

08.04.2019

Dr. Ozan BİNGÖL

Başkent Üniversitesi Öğr. Gör.

 

NOT: Tüm hakları yazarına aittir. Yazar adı ve vergiyedair.com sitesindeki aktif linki belirtilerek kısmi alıntı yapılabilir. Yazardan izin alınmaksızın aynen yayımlanamaz veya farklı şekillerde kullanılamaz.  Aksi davranışlar için gerekli hukuki süreç başlatılır.

1 reply »

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s