GENEL

MERKEZ BANKASI ve DANSÖZ…

TCMB’NİN ASLİ GÖREVİ NEDİR?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının görev ve yetkileri, sermayesi, yapısı ve diğer hususlar 1211 sayılı TCMB Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanununun birinci maddesine göre TCMB bir “Anonim Şirket”tir. İlginç değil mi? Anonim şirket statüsü ile beraber TCMB aynı zamanda bir Kurumlar Vergisi mükellefidir.

Tüm dünyada merkez bankalarının asli görevi “fiyat istikrarı”dır. Buna ilave yan görevler de verilmesi söz konusu olabilmektedir.

TCMB’nin temel görevleri 1211 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılmıştır. Maddeye göre;

“Bankanın temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka, fiyat istikrarını sağlamak için uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan kendisi belirler.

Banka, fiyat istikrarını sağlama amacı ile çelişmemek kaydıyla Hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını destekler.

…”

Bir Merkez Bankasının fiyat istikrarı temel amacına yönelik politikalarını uygulaması için bağımsızlığı büyük önem taşır. Bu bağımsızlık Başkanın atanma şekli, görev süresinde başlayarak pek çok hususu içerir.

Türkiye’de son dönemde TCMB’nin bağımsızlığı, fiyat istikrarı temel amacı ile ilgili politikaları, sahip olduğu rezervleri, bu rezervlerin ne şekilde geliştiği, son dönemde rezervlerdeki düşüşün nedenleri, kimlere, ne zaman, hangi fiyattan döviz sattığı ile ilgili hususlar sürekli tartışılıyor.

Peki, bağımsızlığı, uyguladığı politikaların tutarlılığı, rezervleri ve pek çok konuda tartışılan TCMB’nin tartışma götürmez bir yönü yok mu? Elbette var: Vergi rekortmenliği.

VERGİ REKORTMENİ MERKEZ BANKAMIZ VAR!

Bir Merkez Bankasının övünebileceği en son husus vergi rekortmeni olması gerekir. Çünkü, merkez bankalarının başarısı fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politika ve uygulamaları ile değerlenir.

Türkiye’de fiyat istikrarının durumu ve bu kapsamda TCMB’nin politikaları ortada. Karşımızda hiç de parlak bir tablo yok.

Bütün bunlara rağmen bir TCMB, Anonim Şirket olmanın hakkını tam anlamıyla vermektedir.

İlginç değil mi? Türkiye’de TCMB ile ilgili tartışma götürmez tek gerçek vergi rekortmenliği olarak gözükmektedir.

Yayımlanan en son vergi rekortmeni listesi 2019 yılına ilişkin olduğu için 2010-2019’u kapsayan on yıllık dönemi esas aldık. Buna göre on yıllık dönemde TCMB;

  • Altı kez vergi rekortmenleri listesinde ilk sırada;
  • Sekiz kez ilk üçte

yer almış.

Gelir idaresinin bütçe hedefleri açısından muhteşem bir sonuç.

Vergi Rekortmeni Merkez Bankası ile Övünmeli miyiz? Sevinmeli miyiz?

Yukarıdaki soruya cevabımı aşağıdaki metafor yardımı ile vereyim.

Açsınız, lokantaya gitmişsiniz. Lokantadan size karnınıza doyuracak güzel bir yemek servisi bekliyorsunuz. Çünkü, temel amacı ve fonksiyonu o.

Lokanta, “Size yemek servis edemiyoruz ama garsonumuz çok iyi dans eder.” deyip müziğin sesini sonuna kadar açıyor. Garson da gerçekten çok iyi dans figürleri sergiliyor. Bir “Dansöz”ü aratmıyor. Ama ortada yemek yok ve açsınız. Mutlu olur musunuz?

Aynı nedenle, bir vatandaş olarak Merkez Bankasının vergi rekortmenliğinden hiç de mutlu değilim. Çünkü Merkez Bankasından beklentim bu değil.

Merkez Bankasının vergi rekortmeni olarak bütçeye katkı yapması en son beklenen bir durumdur. Merkez Bankası fiyat istikrarı politikasında başarı sağlayarak, öngörülebilirlik, yatırım ortamı, düşük faiz, düşük enflasyon ile ekonomiye son 10 yılda ödediği 33,4 milyar TL’nin belki de onlarca katı reel etki oluşturabilirdi.

Beklentimiz, her kurumun temel amacına hizmet edecek şekilde fonksiyon ifa etmesidir. Vergileri biz veririz, zaten veriyoruz da. Çok şey mi istiyoruz?

Dr. Ozan BİNGÖL

Vergi Uzmanı

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s