ÖTV

LPG’de Eşel Mobil Sistemi Teknik Olarak Devre Dışı mı?

Eşel Mobil Ne demek?

Eşel mobil kelimesi Fransızca “échelle mobile”dir. Türkçe’ye ise “hareketli ölçek” olarak geçmiştir. Fiyat veya ücret belirmesinde hareketli bir ölçeğin kullanılmasını ifade eder. Geçmişte maaşlarda uygulanmış olan bu sistemi son dönemde akaryakıt ürünlerinde uygulanan eşel mobil sistemi ile tanıyoruz.

Akaryakıtta Eşel Mobil Nedir? Nasıl İşliyor?

Benzin, motorin ve otogaz fiyatlarında uygulanan Eşel Mobil Sistemi (EMS), akaryakıt ürünlerindeki fiyat hareketlerini dengelemek veya belli bir tutarda sabitlemek amacıyla bu ürünler üzerinden alınan özel tüketim vergisinin ürünlerdeki fiyat artış ve azalışları ile ters orantılı şekilde artırılıp azaltılması şeklinde uygulanan bir sistemdir.

Örneğin benzini 7 lirada sabitlemek istiyorsunuz. Benzinin rafineri çıkış fiyatları arttı diyelim. Bu durumda benzindeki rafineri fiyat artışının pompada 7 liranın üzerine çıkmaması için ÖTV indirimi devreye giriyor. Zammı kompanse edecek kadar ÖTV indirimi ile fiyat dengeleniyor. Tersi durumda ise, yani rafineri fiyatlarının düşmesi söz konusu olduğunda, bu kez benzinin fiyatı 7 liranın altına düşmüyor rafinerideki fiyat düşüşü ÖTV artışı ile dengeleniyor. Tabi genel olarak akaryakıt fiyatlarında yön yukarı olduğu için bu uygulama maliye açısından önemli vergi kaybı anlamına geliyor.

Akaryakıtta eşel mobil sisteminde Özel Tüketim Vergisi genleşme tankındaki diyafram gibi işlev görüyor. Sistemin basıncı artınca (akaryakıt rafineri fiyatları yükselince) diyafram tanktaki havayı (ÖTV) azaltacak şekilde çalışıyor. Sıcaklık azalıp da basınç düşünce diyafram havanın (ÖTV) daha çok yer kaplamasına izin veriyor.

Özellikle döviz kurundaki ciddi dalgalanmalar ve yurt dışı fiyatlardaki oynaklık sebebiyle hem benzin, hem motorin, hem de lpg ürünlerinde yapılması gereken fiyat artışları eşel mobil sistemi sayesinde ÖTV’den karşılanmıştır.

Eşel mobil sisteminin başlangıcında benzinde litrede sabit (maktu) ÖTV 2,52 TL iken bugün bu tutar 9 Nisan 2021 itibariyle 1,31 TL olmuş ve yaklaşık litrede pompa fiyatına yansıtılmayan 1,21 liralık artış ÖTV’den karşılanmıştır.

Motorinde ise litrede sabit (maktu) ÖTV 2,05 TL iken bugün bu tutar 1,15 TL olmuş ve yaklaşık litrede pompa fiyatına yansıtılmayan 90 kuruşluk artış ÖTV’den karşılanmıştır.

Peki, eşel mobil sistemi veya ÖTV esaslı genleşme tankı ne zaman işlevsiz hale gelir? Teknik olarak ne zaman kullanılamaz bir araç haline dönüşür? Basıncın yükselmesi ile genleşme tankındaki mebranın içinde hiç hava kalmaması durumu gibi, ÖTV’nin sıfıra inmesi durumunda, bu aşamadan sonra eşel mobil teknik olarak işlemez hale gelir.

26 Mart 2021’den itibaren LPG’de tam da bu oldu. LPG’nin vergisiz fiyatındaki artışın ÖTV ile karşılanmasında limite ulaşıldı. 26.03.2021 tarihinde yürürlüğe giren ÖTV Kanununa ekli I sayılı Listenin A Cetvelinde yer alan LPG’de ÖTV sıfırlandı. Aşağıda 2020 yılı Mart ayı ve 2021 yılı Mart ayı itibariyle LPG’deki ÖTV tutarlarına yer verilmiştir.

LPG’de yaşanan durum enteresan. Geçen yılın aynı ayında LPG’de litrede sabit (maktu) ÖTV 1,7468 TL iken bugün bu tutar “0” olmuştur. Yani bir yılda gelinen noktada 1,7468 lira zammın tamamı eşel mobil sistemi nedeniyle tamamen ÖTV’den karşılanmıştır. Bu nedenle LPG’nin rafineri çıkışında meydana gelecek fiyat artışları bu aşamadan itibaren, ÖTV’den karşılanacak bir tutar kalmadığından, doğrudan pompa fiyatlarına yansıyacaktır. Bu da teknik olarak LPG’de eşel mobilin sonlandığının gerçeğidir. Aslında bu durum sayesinde son dönemdeki döviz kurunda yaşanan ciddi artışlar görüldüğü üzere eşel mobil ile fiyatlara yansıtılmadan, ciddi vergi maliyetleri ile sürdürülebildi. Ama böyle devem ederse benzin ve motorinde de zamların pompa fiyatına yansıması kaçınılmaz olacaktır.

Gelinen bu noktada enteresan olan başka bir durum ise yıllardır üzerinde değindiğimiz vergi sistemini çarpıklıklarını anlatırken örneklerde kullandığımız “mutfak tüpünden ÖTV alınması” gerçeğini değiştirmemekle beraber 26 Mart 2021 tarihinden bu yana eşel mobilden kaynaklı olarak mutfak tüpünde de ÖTV’nin sıfır olarak uygulanmakta olmasıdır. Vatandaşın mutfağında yemek yaparken kullandığı mutfak tüpünden alınan ÖTV’nin sistem gereğince şimdilik sıfırlanmış olmasını umut verici olarak buluyor ve kalıcı olmasını diliyorum. Ayrıca mutfağında doğalgaz kullanan vatandaşlarımızın kullandıkları doğalgaz için hala metreküpte 0,023 TL ÖTV ödediklerini hatırlatmak istiyorum.

11.04.2021

Dr. Ozan BİNGÖL

Vergi Uzmanı

NOT: Tüm hakları yazarına aittir. Yazar adı ve vergiyedair.com sitesindeki aktif linki belirtilerek kısmi alıntı yapılabilir. Yazardan izin alınmaksızın aynen yayımlanamaz veya farklı şekillerde kullanılamaz.  Aksi davranışlar için gerekli hukuki süreç başlatılır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s